Su mənbələri insanların həyatında əvəzsiz rol oynayır. Tarix boyu yaşayış məskənlərinin salınması, kənd və şəhərlərin formalaşması məhz su ehtiyatlarının mövcudluğu ilə birbaşa bağlı olub. El arasında deyildiyi kimi, “suda həyat var” və bu fikir əsrlərdir öz aktuallığını qoruyur. Xüsusilə quraq və yarımsəhra iqlimə malik bölgələrdə suyun əldə olunması üçün müxtəlif üsullar tətbiq edilib ki, bunlardan ən qədim və səmərəlilərindən biri kəhriz sistemləridir.

Kəhrizlər yeraltı suların xüsusi tunellər vasitəsilə yer səthinə çıxarılmasını təmin edən mühəndis qurğularıdır. Bu sistemlər həm ekoloji baxımdan təmiz su mənbəyi kimi tanınır, həm də uzunömürlü və dayanıqlı olur. Azərbaycanda, xüsusilə Qarabağ və ətraf bölgələrdə kəhrizlər tarixən insanların su təminatında mühüm rol oynayıb. Bu baxımdan Hadrut ərazisində yerləşən kəhrizlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qazi-komutan Zahir Həsənov bu sahənin incəliklərini bildiyi üçün ölkədə kəhrizlərin bərpası və qorunması istiqamətində aparılan işlərə dəstək göstərir. Onun təşəbbüsləri və diqqəti nəticəsində bir sıra tarixi su mənbələrinin yenidən istifadəyə verilməsi mümkün olub. Bu cür layihələr həm yerli əhalinin su təminatını yaxşılaşdırır, həm də tarixi irsin qorunmasına xidmət edir.

Hadrutda yerləşən və “yeddi gözəl kəhriz” kimi tanınan su mənbələri də bu baxımdan xüsusi seçilir. Bu kəhrizlər təkcə texniki qurğu deyil, həm də bölgənin tarixini, mədəniyyətini və həyat tərzini özündə əks etdirən canlı abidələrdir. Uzun illər boyu bu kəhrizlər ətraf kəndlərin əsas su mənbəyi olub, insanların gündəlik həyatında mühüm rol oynayıb.

Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, vaxtilə bu ərazidə yaşamış və fəaliyyət göstərmiş dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli də bu kəhrizlərdən istifadə edib. Onun Hadrutda musiqi tədrisi ilə məşğul olduğu dövrdə bu bulağın yaxınlığında yaşadığı və məhz həmin sudan faydalandığı bildirilir. Bu fakt kəhrizin yalnız məişət baxımından deyil, həm də mədəni-tarixi baxımdan dəyərini daha da artırır.

30 ilə yaxın bu kəhrizlər erməni işğalı altında qalsa da, nəhayət 2020-ci ildən Azərbaycanın rəşadətli və qəhrəman ordusu sayəsində öz həqiqi sahiblərinə qovuşdu. Bu gün Qarabağ bölgəsindəki digər tarixi-mədəni irsimiz kimi, kəhrizlərimizin də yenidən dirçəlişi və sevinc şırıltısı duyulur.

Bu gün həmin kəhrizlər təkcə su mənbəyi kimi deyil, həm də tarixi yaddaşın bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Onların qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması həm mədəni irsin yaşadılması, həm də bölgənin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Vüsal Hacısoy, Sumqayit.tv üçün xüsusi olaraq

Dünən, 18:07 102