Seyid Aydın: “Qərbi Azərbaycan türkləri öz yurdlarına qovuşmmalıdır”

Türk Dünyası Vətəndaş Cəmiyyəti Çalıştayında çıxış edən Yıldırım Bəyazit Universitetinin müəllimi, Qərbi Azərbaycan İcmasının Ankara təmsilçisi professor Seyid Aydın deyib ki, kültür əvəzinə hars adının seçilməsi yaxşı bir başlanğıc olacaq. Ancaq bu dəyişikliyin səbəbini "kültür" kəlməsinin sadəcə fransız dilində olması ilə əlaqələndirmək məramımızın anlaşılmasının qarşısını alar. Hars sözü də ərəbcə olduğu üçün Azərbaycan türkcəsində hars termini “mədəniyyət” olaraq qəbul edilib”.

“Novruz ümumi milli bayram olsun” təklifi

Professor Seyid Aydın Novruzun 2024-cü ildə türk dövlətləri üçün ortaq milli bayram kimi qəbul edilməsini təklif edib. Xatırladaq ki, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan ötən il Novruzun Türkiyə Cümhuriyyətinin rəsmi bayramı elan edildiyini açıqlayıb.

“Turizmlə əlaqəli yanaşma mənəviyyatı sarsıdır”

Turizm fəaliyyətlərinin milli sərvətimizin kommersiya materialına çevrilməsi ilə bağlı olduğunu bildirən S.Aydın, bu yanaşmanın mənəvi sərvətimizin gələcək nəsillər nəzərində dəyərsizləşməsinə səbəb olacağını deyib. O, bu anlayışın nəticələrini pullu semazen şouları kimi nümunələrlə müşahidə etmək mümkün olduğunu vurğulayıb.

“Kutadqu Bilik və Kaşqarlı Mahmud ortaq dildə ilham mənbəyidir”

Çıxışında Yusuf Has Hacip Kutadqu Bilig yaradıcılığından, Kaşqarlı Mahmudun yaradıcılığından bəhs edən S.Aydın, bu əsərlərin ortaq düşüncə və dil quruculuğunda yol göstərən olduğunu bildirib. “Kaşqarlı Bağdadda xilafət kürsüsündə üç müsəlman xalqının dilini bərabər şəkildə yerləşdirdi”,-deyə bildirib.

“Türk dünyasına ortaq dil lazımdır”

Professor Aydın türk dünyasında ləhcə və ləhcələrin öyrənilməsinin nazirliyin planına daxil edilməli olduğunu deyib: “Türkiyə ləhcələri, şivələri və vurğuları ibtidai sinifdən başlayaraq Türkiyə Cümhuriyyətləri ilə razılaşdırılaraq ortaq tədris planına salınmalıdır”.

“Türk Mədəniyyət Şurası yaradılmalı və ortaq tarix kurikulumu hazırlanmalıdır”

Seyid Aydın Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində Türk Mədəniyyət Şurasının yaradılmasının vacibliyinə diqqət çəkib: "Tarixdən, İslam anlayışından bəhs edən filmlər çox önəmlidir. Səyahətlər vasitəsilə gənc nəsli qohum coğrafiya ilə tanış etmək lazımdır".

“Millətçilik Qərb millətçiliyi ilə eyni deyil”

Çıxışında millətçilik anlayışına da toxunan Seyid Aydın, "Ortaq Türk-İslam Mədəniyyəti siyasi yönlü millətçilik deyil, bizim varlıq məsələmizdir. Ona görə də bu heç bir siyasi ideologiya üçün alət ola bilməz",-deyə əlavə edib.

“Milli mərasimlər və nəşrlər yenidən milliləşdirilməlidir”

Professor rəsmi və qeyri-rəsmi mərasimlərin milli dəyərlərə uyğun keçirilməsini təklif edib, televiziya proqramlarında, hər cür nəşrlərdə milli həssaslıqlara toxunulmalı olduğunu vurğulayıb.

Seyid Aydın 2026-cı ilə qədər hazırlıqların tamamlanmalı və Türk Mədəniyyət Muzeyinin açılması lazım olduğunu bildirib.

“Türk dünyası filmləri və serialları birgə ssenarilərlə çəkilməlidir”

S.Aydın Türkiyə dövlətlərinin müvafiq nazirlikləri ilə birgə ssenarili film və serial layihələrinin hazırlanmasını təklif edib. Bu layihələrin məqsədi ortaq türk harsını xatırlatmaq olduğunu diqqətə çatdırıb.

“Türk dünyası ortaq mükafatları təsis olunmalıdır”

S.Aydın müxtəlif sahələrdə ortaq mükafatların verilməsini təklif edib: Türk Dünyası musiqi, kino, ədəbiyyat, moda, elm və quran oxuma mükafatları.

Professor Oğuz Kağan, Mövlana, Yunus Əmrə kimi mühüm şəxsiyyətlərin həyatının ibtidai və orta məktəb şagirdlərinə cizgi romanlar şəklində təqdim edilməsini təklif edib.

“Narın Çin işğalından qorunmalıdır”

Qırğızıstanın Narın vilayətinin Çin tərəfindən işğal hədəfi olduğunu bildirən S.Aydın, "Narın adı kimi incə və nadirdir. Çinin Uyğur türklərinə qarşı vəhşiliyi fərqli üsullarla davam edir",-deyə vurğulayıb.

“Qonşu Azərbaycan türkləri doğulduqları torpaqlarına dönmək istəyir”

Professor çıxışında toxunduğu digər mühüm məsələ Qərbi Azərbaycan məsələsidir. Aydın 1800-cü illərə qədər Qafqazda əhalinin əksəriyyətinin türklərdən ibarət olduğunu bildirib. O, 19-cu əsrin əvvəllərində rusların Qafqazdakı türkləri deportasiya edərək yerlərinə erməniləri yerləşdirdiklərini, bu müddətdə Türkmənçay müqaviləsi ilə deportasiyaların sürətləndirildiyini vurğulayıb.

Türklərə qarşı şiddətli zülm və qırğınların həyata keçirildiyini vurğulayan Aydın, Sovet İttifaqı qurulanda Qərbi Azərbaycanın sonuncu türk torpağının da Ermənistan sərhədləri daxilində saxlandığını bildirib. O, eləcə də 1987-1991-ci illərdə Ermənistandakı türklərin şiddətli zülmlərə uğrayaraq Azərbaycana köçməyə məcbur olduqlarını bildirib: “Bu gün Qərbi Azərbaycandan sürgün edilən 300 min Azərbaycan türkü doğulduqları torpaqlara qayıtmaq istəyir. Bu məqsədlə yaradılmış Qərbi Azərbaycan İcması soydaşlarımızın 26 vilayət və 300 rayondan ibarət türk yurduna dönməsini qarşısına məqsəd qoyub”.

S.Aydın “biz həsrətini çəkdiyimiz vətənimizə sülhlə, ləyaqətlə və beynəlxalq hüquq çərçivəsində qayıtmaq istəyirik”,-ifadəsi ilə Qarabağın işğaldan azad edildiyi xatırladılıb və “Sıra Qərbi Azərbaycan türklərinin öz yurdlarına qovuşmasında”,-mesajını verib.

O, bütün türklərin davası olan Qərbi Azərbaycanın xilas edilməsi üçün hər cür səy və zəhməti göstərən Prezident İlham Əliyevə, Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, millət vəkili Əziz Ələkbərliyə, Türkiyə təmsilçisi Asif Qurbana təşəkkür edib.